Trong tuần qua, Quảng Ninh được xếp hạng ở vị trí quán quân ở cả hai bảng PAPI và PCI, đánh dấu một quá trình cải cách đầy quyết tâm tính bằng thập kỷ. 

Định hình tư tưởng phát triển

Một lần đầu năm 2012, Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ninh Phạm Minh Chính mời chuyên gia kinh tế Trần Đình Thiên đến nhà. Lúc đó, ông Chính mới có hơn nửa năm về địa phương và luôn đau đáu về sự phát triển của Quảng Ninh vốn là mỏ than của cả nước. Ông Chính tâm sự những khó khăn, nào kinh tế địa phương manh mún, nào hạ tầng kém phát triển, nào hệ thống trì trệ… rồi hỏi ông Thiên lời khuyên.

Ông Thiên đáp: “Quảng Ninh có vịnh Hạ Long được công nhận là di sản thiên nhiên thế giới. Vậy thì, cần phát triển ở đẳng cấp cao của thế giới chứ đừng tư duy nó chỉ là một địa phương. Thiếu vốn ư? Tiền ở trong dân, trong doanh nghiệp có nhiều, miễn là có chính sách tốt để huy động”.

Ông Thiên kể lại: “Lúc đó ông Chính vỗ tay đánh đét và nói, tôi chia sẻ hoàn toàn với giáo sư” (ông Thiên thường được gọi thân mật như vậy).

Cuộc gặp với ông Thiên chỉ là một trong hàng chuỗi các cuộc gặp của lãnh đạo Quảng Ninh với giới học giả, nhà kinh tế, nhà tư vấn quốc tế, giới hoạch định chính sách, doanh nhân… để định hình các tư tưởng phát triển Quảng Ninh.

Các nhà tư vấn hàng đầu thế giới được mời vào để lập 7 quy hoạch chiến lược; triết lý ‘lấy đầu tư công dẫn dắt đầu tư tư’ được phát triển; phương thức phát triển từ “nâu” sang “xanh” được củng cố; Trung tâm phục vụ hành chính công cấp tỉnh, Ban xúc tiến và hỗ trợ đầu tư – các mô hình cải cách đầu tiên trên cả nước – được xây dựng, song hành cùng công tác cải cách bộ máy và hành chính…

“Ông ấy luôn muốn liên kết Quảng Ninh – Hải Phòng để biến vùng Đông Bắc thành tọa độ bùng nổ kinh tế, thành phòng tuyến cạnh tranh và hội nhập, mà đường cao tốc Hạ Long – Hải Phòng là một trong các nỗ lực đó”, ông Thiên nói.

Tất nhiên, con đường phát triển không xuôi chèo mát mái.

“Vì sao các anh lại làm thế này?”

Một lần, ông Chính tổ chức một hội nghị để công bố chiến lược phát triển từ “nâu” sang “xanh”, theo đó, tỉnh sẽ đưa ra lộ trình dừng khai thác than lộ thiên, đóng cửa mỏ. Đó là một bước ngoặt bởi ngành than luôn đóng góp gần một nửa thu ngân sách của tỉnh.

Bí thư Tỉnh ủy hiện nay Nguyễn Xuân Ký khi ấy là Chánh văn phòng Tỉnh ủy đưa giấy mời tới các vị nguyên lãnh đạo tỉnh vốn gắn bó nhiều với ngành than. Họ chất vấn: “Từ bao đời nay, Quảng Ninh lớn lên từ than, phát triển từ than, cái nôi của ngành than ở đây, giờ than vẫn là ngành chủ chốt. Vì sao các anh lại làm thế này?”

Sức ép đó đặt lên vai Bí thư Tỉnh ủy trong hội nghị. Ông Ký kể: “Anh Chính trả lời rằng, tất cả băn khoăn đó đều đúng và chính đáng, nhưng nếu Quảng Ninh chỉ dựa vào than thì không thể phát triển được. Muốn thúc đẩy du lịch và dịch vụ thì không thể chấp nhận tình trạng nhiều khu phố nhuộm trong bụi than đen xì”.

Kết thúc hội nghị, không phải ai cũng thông. “Lúc đó, nhiều người gắn bó với ngành than không chịu đâu vì rất khó vượt qua chính mình”, ông Ký nhớ lại.

Kể từ đó, Quảng Ninh triệt để chuyển đổi sang phát triển du lịch và dịch vụ; màu đen của than dần biến mất, các doanh nghiệp được mời vào để phát triển các dự án được xác định trong các bản quy hoạch chiến lược.

Cuối năm 2011, Phó chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Văn Thành được phân công làm tổng chỉ huy tổ chức hội nghị xúc tiến đầu tư Quảng Ninh mang tên “Hội tụ và lan tỏa”. Ông Thành rất lo lắng vì gần như toàn bộ thành viên Chính phủ đến tham dự và danh sách khách mời lên đến hơn 1.000 người mà không một tòa nhà nào ở Quảng Ninh có thể chứa được. Rất may, hội nghị đã thành công mỹ mãn, thu hút số vốn đầu tư cam kết lên đến 30.000 tỷ đồng và là nền tảng để thu hút hàng loạt các nhà đầu tư chiến lược vào tỉnh, đặc biệt là vào Vân Đồn.

Những con át chủ bài

Ông Thành kể, Bí thư đã nhiều lần mời các vị lãnh đạo Đảng, Quốc hội, Chính phủ đi quanh đảo và trên thuyền, giữa mênh mông sông nước, ông say sưa trình bày kế hoạch phát triển hòn đảo. Tuy nhiên, Quảng Ninh không có nguồn lực, cũng không xin tiền ngân sách trung ương. Tháp tùng những chuyến đi như vậy, ông Thành rất băn khoăn nói với ông Chính: “Anh ơi, chúng ta chỉ đứng từ xa trên biển bái vọng Vân Đồn thôi chứ có đến tận nơi được đâu. Làm sao xây dựng được Vân Đồn?”

Nhưng con át chủ lực đã xuất hiện. Ngay tại hội nghị xúc tiến đầu tư năm 2012, Chủ tịch tập đoàn Sun Group cho biết, trước đó đã về Hạ Long không dưới 10 lần nhưng không có ý định đầu tư gì cả. “Trong hội nghị đó xúc tiến đó, ông ấy thấy tin tưởng và cam kết đầu tư”, ông Thành kể lại.

Đầu năm 2015, tỉnh Quảng Ninh phát giấy tới nhiều nơi để mời dự lễ khởi công sân bay Vân Đồn vào ngày 27/3. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử một tập đoàn tư nhân được phép xây dựng sân bay quốc tế ở Việt Nam trong bối cảnh khung khổ luật pháp cao nhất mới chỉ ở cấp nghị định. Tuy nhiên, chỉ trước đó 2 ngày, một lệnh từ trung ương dội về không đồng ý. Đó là một gáo nước lạnh.

Ông Thành, ông Chính rất buồn và đi ngay ra Vân Đồn. Ông Thành kể: “Chúng tôi ngửa mặt lên trời và thấy mây đen vần vũ. Vậy là chúng tôi thu hồi lại giấy mời với lý do… thời tiết xấu”. Rất may, chỉ vài tuần sau, dự án được khởi công lại.

Bây giờ thì sân bay quốc tế đã đi vào khai thác, tuyến cao tốc nối Vân Đồn với Hạ Long đã hoạt động, một tuyến cao tốc khác nối Vân Đồn với Móng Cái dự kiến sẽ hoàn thành cuối năm nay… Hòn đảo từng bị lãng quên sẽ được nối thông trên đất liền, trên mặt biển và trên trời bởi những công trình ở đẳng cấp quốc tế.

Dấu ấn cán bộ

Cũng đầu năm 2015, Vũ Thị Kim Chi, một cán bộ cấp phòng ở Quảng Ninh có một quyết định quan trọng. Sau khi tu nghiệp ở nước ngoài, cô âm thầm soạn một đề án cải cách hành chính. Đến lúc đó, tỉnh đã thực hiện thi tuyển lãnh đạo nhưng Chi vẫn ngại ngùng. Các đồng nghiệp phải thuyết phục mãi cô mới gửi đề án để tham gia thi tuyển. Người chủ trì hội đồng hôm đó là Bí thư Phạm Minh Chính.

“Bí thư hỏi rất nhiều câu hóc búa, vừa chi tiết, vừa tổng thể”, cô nhớ lại. Kim Chi đã vượt qua các vòng thi để trở thành Phó trưởng ban phụ trách Ban Xúc tiến và hỗ trợ đầu tư tỉnh Quảng Ninh (IPA) – một thiết chế rất đặc biệt và khác biệt so với nhiều tỉnh thành khác. Các cán bộ của IPA Quảng Ninh, mà người đứng đầu luôn là Chủ tịch tỉnh, theo sát bước chân nhà đầu tư mọi lúc, mọi nơi để tháo gỡ kịp thời bất kỳ vướng mắc nào cho họ.

Đề án của Kim Chi sau này được phát triển thành Chỉ số xếp hạng năng lực cạnh tranh cấp sở, ngành, địa phương ở Quảng Ninh (DDCI). Kim Chi nhớ lại, lúc đầu việc xếp hạng là “động trời” và “đụng chạm” vì liên quan đến tín nhiệm của các vị lãnh đạo địa phương. Tuy nhiên, lãnh đạo tỉnh tuyệt đối ủng hộ và bảng xếp hạng này được tiến hành hàng năm, tạo áp lực và động lực lớn đến hệ thống.

Ông Đậu Anh Tuấn, Trưởng ban Pháp chế của VCCI, nhận xét: “Việc đánh giá và công bố DDCI của chính quyền Quảng Ninh thúc đẩy sự giám sát thực thi, thể hiện mong muốn lắng nghe tiếng nói từ doanh nghiệp”.

Kim Chi thực ra chỉ là một trong hàng loạt các lãnh đạo trẻ ở Quảng Ninh được thăng tiến nhờ thi tuyển. Những cán bộ trẻ, nhiệt huyết, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm được trao quyền cao hơn, thúc đẩy cả hệ thống chuyển động vì lợi ích của người dân và doanh nghiệp. Được biết, mô hình DDCI đã được nhân rộng trên 40 – 50 tỉnh, thành phố trên cả nước.

Quán quân cải cách

Những câu chuyện trên chỉ là một vài nét chấm phá trong sự thay đổi về nhiều mặt, từ tư duy, thể chế, hạ tầng, thái độ phục vụ của chính quyền, … mà tất cả đều nhăm vào mục tiêu: gây dựng niềm tin của người dân và doanh nghiệp. Tuần trước, Quảng Ninh được vinh danh quán quân cải cách trong các bảng xếp hạng PAPI và PCI.

Theo khảo sát của PCI, ở Quảng Ninh có tới 97% DN nhận được phản hồi từ chính quyền tỉnh sau khi phản ánh khó khăn, vướng mắc và 81% DN hài lòng với cách giải quyết của cơ quan chính quyền tỉnh.

Có 71% DN đánh giá thủ tục giấy tờ đơn giản, 84% cho biết thời gian thực hiện thủ tục được rút ngắn so với quy định.

Gánh nặng chi phí không chính thức của DN cũng đã giảm bớt, khi chỉ có 3% phải chi trả trên 10% doanh thu cho khoản chi này, giảm hơn so với tỷ lệ 5% năm trước đó.

Chủ tịch VCCI Vũ Tiến Lộc nói tại lễ trao giải PCI tuần trước: “Xin chúc mừng Quảng Ninh, năm nay, một lần nữa, đã vượt qua chính mình và xác lập vững chắc vị trí quán quân 4 năm liên tiếp. Quảng Ninh cũng là tỉnh duy nhất trong 63 tỉnh thành, thành vượt qua điểm mốc 75 trong kết quả PCI từ năm 2010 trở lại đây”.

Đó là những quả ngọt được hái sau cả thập kỷ cố gắng với tư duy vượt trội và hành động bền bỉ.

Mặc dù vậy, Bí thư Nguyễn Xuân Ký vẫn còn nhiều tâm tư. Than vẫn đóng góp tới 40% thu ngân sách tỉnh; trụ côt ‘công nghiệp’ mà ông Chính từng phác họa ra cách đây gần thập kỷ vẫn chưa được quan tâm đúng mức; nền kinh tế dựa vào du lịch và dịch vụ đã bộc lộ nhiều khó khăn dưới tác động của Covid-19.

Ông Ký nói: “Hồi đó, anh Chính nói, đến năm 2020 Quảng Ninh sẽ trở thành 1 trong những cực tăng trưởng kinh tế toàn diện của Bắc Bộ. Đến nay, điều này đã trở thành sự thật nhờ vào quá trình cải cách đầy quyết tâm của tất cả mọi người”.

Một ngày gần đây, ông Trần Đình Thiên âm thầm trở lại thăm Vân Đồn. Sau đợt phong tỏa hồi đầu năm, sân bay Vân Đồn giờ chỉ đón 2 chuyến bay mỗi ngày, các dự án trọng điểm trên đảo không còn thấy cảnh máy xúc, máy cẩu tấp nập như trước, nhiều công trình im lìm… Nhưng ông Thiên vẫn tin rằng, với hệ thống giao thông hoàn chỉnh tới đây, với quyết tâm và tầm nhìn của thế hệ lãnh đạo trẻ của Quảng Ninh hiện nay, hòn đảo sẽ trở nên sống động sau đại dịch.

Tư Giang – Lan Anh 

Nguồn VnExpress